Op de barricaden voor het vrouwenkiesrecht waren de Suffragettes de aanleiding voor bijzondere juwelen.
Powervrouwen
Inhoudsopgave
Nu het bijna Internationale Vrouwendag – 8 maart – is, is het een mooi moment om stil te staan bij een verbijsterend militante vrouwenbeweging: de Suffragettes. Deze beweging ontstond aan het begin van de vorige eeuw in Engeland. Al jaren pleitten vrouwen voor meer gelijkheid tussen man en vrouw. Hierbij was het kiesrecht – je stem mogen uitbrengen in bijvoorbeeld de parlementsverkiezingen – een hot topic. Toen de meer gematigde vrouwenbeweging geen heil zag in acties, ontstond in 1903 de Womens Social and Political Union. Deze dames deinsden nergens voor terug.
De straat op
Je moet bedenken dat vrouwen thuis hoorden te zijn. De man was het hoofd van het huishouden, en vrouwen hoorden zich naar zijn wensen te voegen. Vrouwen bewogen zich niet zelfstandig in de publieke ruimte. En over hun eigen lot beschikken door te stemmen zat er al helemaal niet in. Precies dat wilde de nieuwe vrouwenbeweging veranderen. Ze kregen de geuzennaam Suffragettes – naar het woord suffrage – het recht om te stemmen. Onder het mom “Daden, geen woorden” gingen ze de straat op om te protesteren. Dit was onacceptabel voor een groot deel van de bevolking – want onvrouwelijk om te doen. De Suffragettes stonden in hun lange rokken, met opgestoken haar en met wagenwielen van hoeden pamfletten uit te delen voor de goede zaak. Maar veranderingen in de maatschappij kwamen er niet.
Herkenbare kleuren
Omdat de Suffragettes werden weggezet als onvrouwelijk, besteedden ze veel aandacht aan hun uiterlijk. De beweging kreeg eigen, herkenbare kleuren: Paars, Wit en Groen. De dames droegen sjerpen in deze kleuren, maar ook driekleurige badges en linten op hun kleding en paarse veren op hun hoeden. Daarnaast verkocht de vrouwenbeweging paars-wit-groene sjaals die met duizenden tegelijk gedragen werden tijdens hun protestmarsen. Omdat de marsen niets uithaalden, gingen de dames over tot het ingooien van ruiten, het lastigvallen van politici, brandstichtingen en zelfs bomaanslagen. Hiervoor werden ze massaal opgepakt en vastgezet, waarna er hongerstakingen volgden om weer vrij te komen.
Stil protest
Niet iedereen was zo activistisch. Er waren ook andere manieren om te laten zien dat je achter de ideeën van de vrouwenbeweging stond. Als je niet zoveel te besteden had, dan droeg je een lint of een badge in de juiste kleuren. Als je wat meer geld had, dan droeg je juwelen in die specifieke kleuren. Hierbij werd amethist gebruikt voor paars, parels voor wit en de steen peridot voor groen. De kleuren van deze stenen hadden ook een symbolische betekenis: paars stond voor loyaliteit en waardigheid, wit voor zuiverheid en groen voor hoop. In de vrouwenbeweging werd dit ook uitgelegd als Give Women the Vote [Green/White/Violet].
Deze Suffragette juwelen kwamen zo sterk in de mode dat ze te koop waren bij warenhuis Liberty’s en een Londense juwelier er in 1908 zelfs een Kerstcatalogus aan wijdde. Ze waren beschikbaar in verschillende goudgehaltes, met als laagste 8 karaats goud. Naast edelstenen werd ook email gebruikt voor de kleuren, een andere manier om de juwelen voor vele lagen van de bevolking bereikbaar te maken.
Wat is Suffragette Jewellery?
Het is lastig om met zekerheid op een veelkleurig juweel het etiketje “Suffragette jewellery” te kunnen plakken. Ze zijn dus alleen in Engeland gemaakt tussen 1903 en 1918, een vrij korte periode. Sieraden werden in deze tijd lang niet altijd voorzien van keuren – en die heb je nodig om een stuk met zekerheid in een bepaalde tijd te plaatsen. In de huidige mode voor veelkleurige sieraden kom je de kleurencombinatie paars-wit-groen ook tegen. Dat maakt echt oude Suffragette juwelen weer super draagbaar, maar het dateren van antieke sieraden is echt moeilijk
Snel veranderende tijden
Zo snel de militante vrouwenbeweging in 1903 opkwam, zo snel was het ook weer afgelopen. In 1914 brak de Eerst Wereldoorlog uit. De ondermijnende activiteiten van de Suffragettes werden gezien als onpatriottisch. Alle acties werden gestaakt – maar de maatschappelijke veranderingen gingen in sneltreinvaart door. Met de mannen aan het front, moesten vrouwen wel het ‘mannenwerk’ doen. Zo veroverden ze hun plaats in de maatschappij. In Engeland kregen vrouwen aan het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918 deels stemrecht: alleen als ze 30 jaar of ouder waren, en onroerend goed bezaten. In 1928 kregen alle vrouwen van 21 jaar en ouder kiesrecht – net als de mannen.
En in ons kikkerlandje…?
In Nederland was er ook een vrouwenbeweging die streed voor gelijkheid tussen man en vrouw. Aletta Jacobs en haar medestandsters kregen het voor elkaar om vanaf 1919 vrouwenkiesrecht in de grondwet vast te leggen, al gebruikten zij minder radicale protestacties. En waren we er toen? Nou nee, tot 1956 waren ook getrouwde vrouwen “handelingsonbekwaam”. Ze mochten geen geld van hun bankrekening halen, niet reizen zonder toestemming van hun man, een verzekering of een arbeidscontract afsluiten etc etc, en als een vrouw trouwde werd ze automatisch ontslagen om zo een toegewijde echtgenote te kunnen zijn…..
Fast forward naar 2026, de gemeenteraadsverkiezingen komen er aan. Ik vind het mijn plicht om te gaan stemmen, denkend aan alle militante vrouwen die dit voor mij mogelijk hebben gemaakt. Zou ik dat hokje ook paars mogen inkleuren?
Fotoverantwoording: het was ontzettend moeilijk om rechtenvrije afbeeldingen te vinden. De in dit blog gebruikte foto’s komen uit de collecties van het National Museum of Scotland, het V&A en London Museum en van WikiMediaCommons. Heb je aanvullingen? Leuk!